Në fshatin tonë thonë se nata ka dy fytyra: njërën ua lë të gjallëve, tjetrën të vdekurve. Dhe të gjallët e kanë për detyrë ta respektojnë pjesën që nuk u përket.
Ishte një natë me hënë të zbehtë. Një hënë e lodhur, që e vështronte botën përmes një perdeje të hollë dylli. Fshati kishte rënë në atë heshtje të thellë që vjen vetëm pas mesnatës, kur edhe qentë pushojnë së lehuri dhe era mbahet pezull, në pritje të diçkaje të panjohur.
Rruga e paasfaltuar gjarpëronte pranë varrezave të vjetra. Ato ndodheshin larg shtëpive, të veçuara nga jeta e përditshme, sikur edhe të gjallët të kishin dashur t’ua linin të vdekurve qetësinë e tyre. Gurët e varreve, të thinjur nga vitet, qëndronin të përkulur nën dritën e zbehtë të hënës, si pleq që flenë ulur.
Atë natë, nëpër atë rrugë po ktheheshin në këmbë, si zakonisht, dy burra që vinin nga puna. Ishin të lodhur dhe të heshtur, me hapin e rëndë të atyre që e kishin bërë errësirën shoqe të udhëtimeve të përditshme.
E kishin përshkuar atë rrugë shumë herë, në orë të vona, dhe nuk kishin pasur kurrë arsye të besonin në mite e legjenda, në zana që shfaqen natën, në hije që dalin nga varrezat apo në fantazma që enden nëpër errësirë.
Zërat u ishin shuar që në fillim të rrugës. Lodhja ua kishte marrë dëshirën për bisedë. Dëgjohej vetëm kërcitja e zhavorrit nën këpucë dhe ndonjë frymëmarrje e thellë që u dilte nga gjoksi.
Por ajo natë do të ishte ndryshe nga të gjitha të tjerat.
Ishin fare pranë varrezave kur ajri ndryshoi. Nuk ishte ftohtësi, as erë që frynte. Ishte diçka tjetër, një rëndesë e padukshme, si ndjesia që të pushton kur hyn në një dhomë ku sapo është ndërprerë një bisedë. Dhe pikërisht atëherë u shfaq ajo.
Një figurë e bardhë, që dukej se ngrihej nga vetë toka, sikur dheu e kishte mbajtur të fshehur prej kohësh dhe tani po e lëshonte përsëri në botën e të gjallëve.
Kishte trajtën e një gruaje. Ishte e mbështjellë me rroba të bardha që nuk lëviznin, megjithëse dukeshin prej një pëlhure të lehtë. Por mbi supe, aty ku duhej të ishte koka, nuk kishte asgjë. Vetëm zbrazëti, një errësirë e zezë që shkrihej me natën.
Figura u ngrit paksa mbi tokë dhe filloi të lëvizte nëpër ajër.
Nuk vraponte, nuk nxitonte. Rrëshqiste qetësisht, ashtu siç rrëshqet mjegulla mbi sipërfaqen e një lumi.
Herë shfaqej përpara dy burrave, herë pas tyre. Dukej se kishte ardhur të ecte bashkë me ta, t’i shoqëronte në atë rrugë të vetmuar, ose ndoshta vetëm t’i vështronte. Por si mund t’i vështronte, kur nuk kishte kokë dhe as sy?
Ndoshta nuk kishte ardhur për t’i shqetësuar. Ndoshta thjesht po kalonte nëpër hapësirën e saj, në atë botë të heshtur ku të gjallët nuk duhej të ndërhynin.
Dy burrat vazhdonin rrugën sikur të mos kishte ndodhur asgjë. Nuk ndaluan, nuk bërtitën, nuk u kthyen me vrap prapa. Shkëmbyen vetëm një vështrim të shkurtër. Nuk kishin nevojë për fjalë. Të dy po shihnin të njëjtën gjë, dhe ky ishte i vetmi ngushëllim që mund të gjenin në atë çast: nuk ishte vetëm njëri prej tyre që po e përjetonte atë pamje.
Edhe figura vazhdonte t’i ndiqte në heshtje. Herë u dilte përpara, herë u shfaqej pas shpine, gjithnjë fare pranë, sikur nuk donte t’i humbiste nga sytë, ose nuk dëshironte që ata t’i largoheshin.
Nuk u kërkonte asgjë. Nuk u fliste. As ata nuk i drejtuan ndonjë fjalë.
Rruga zbriste tatëpjetë drejt disa livadheve. Më tej ngrihej një qafë kodrinore dhe, përtej saj, shtrihej fshati.
Kur arritën te kthesa pas së cilës nuk dukej më kodra e varrezave, gruaja pa kokë nuk vazhdoi më bashkë me ta.
Nga errësira doli një kalë. Ishte i zakonshëm në pamje, as i bardhë si në përralla, as i zi si në legjenda. Një kalë i thjeshtë fshati, me bisht të rënë dhe kreshtë të ulur.
Gruaja pa kokë iu afrua dhe, pa asnjë lëvizje të nxituar, u ngjit mbi shpinën e tij. U ul drejt dhe e qetë, si një kalorëse e zakonshme që kthehet në shtëpi pas një udhëtimi të gjatë.
Pastaj e ktheu kalin andej nga kishte ardhur, drejt varrezave, ndoshta drejt ndonjë varri të fshehur mes gurëve, prej nga mund të ishte shfaqur pak më parë.
Kali nisi të largohej.
Por ajo që panë dy burrat ishte edhe më e çuditshme se vetë shfaqja e gruas.
Këmbët e kalit nuk e preknin tokën.
Ai ecte në ajër, një pëllëmbë, ndoshta dy, mbi shtegun e plasaritur. Thundrat lëviznin sikur shkelnin mbi një rrugë të padukshme. Megjithatë, troku dëgjohej qartë dhe rregullisht në heshtjen e natës:
Tak-tak… tak-tak…
Ishte një tingull i çuditshëm dhe i njëtrajtshëm, si rrahjet e zemrës së një qenieje që nuk duhej të ishte më në këtë botë.
Dalëngadalë, kali u largua në errësirë me gruan pa kokë mbi shpinë. Troku u bë gjithnjë e më i largët, derisa u tret krejtësisht. Pastaj nata e mbështolli gjithçka dhe nuk mbeti më asgjë për t’u parë.
Dy burrat qëndruan për një çast në vend. U vështruan në sy, sikur donin të pyesnin njëri-tjetrin: Çfarë ishte ajo që sapo pamë? Si mund të ndodhte një gjë e tillë? Pse nuk e kishim parë kurrë më parë?
Kur arritën në shtëpi, e treguan menjëherë ngjarjen. E treguan ashtu siç e kishin përjetuar, kur kujtesa nuk kishte pasur ende kohë ta zbukuronte, ta ndryshonte apo ta kthente në legjendë.
Nuk ishte një histori e dëgjuar nga të parët, që kalon brez pas brezi, nga gjyshi te nipi, duke humbur pak nga e vërteta në çdo rrëfim. Nuk ishte as legjendë e trashëguar nga kohët e vjetra.
Ishte një përjetim që dy burra e pohonin me zë të sigurt, megjithëse të tronditur, sepse vetëm pak çaste më parë e kishin parë me sytë e tyre.
Dhe çuditërisht, që prej asaj nate, ata e kanë përshkuar përsëri të njëjtën rrugë shumë e shumë herë, në orët e vona, me hënë e pa hënë.
Nuk kanë parë më asgjë të pazakontë.
As figurë të bardhë, as kalë që ecte pa e prekur tokën, as atë troku të çuditshëm që dikur e kishte përshkuar heshtjen e natës.
Varrezat vazhdojnë të qëndrojnë aty, si gjithmonë, të qeta dhe të veçuara nga fshati, në heshtjen e tyre të përjetshme.
Mbeti vetëm kujtimi i asaj nate dhe një pyetje që ende nuk ka gjetur përgjigje:
Çfarë panë vallë dy udhëtarët pranë varrezave?
Ata që besojnë thonë se ishte shpirti i një gruaje që kërkonte kokën e saj.
Ata që nuk besojnë kanë shpjegime të tjera. Thonë se nata krijon pamje të çuditshme, se hijet mund ta mashtrojnë syrin dhe se frika ndonjëherë e bën njeriun të shohë atë që nuk ekziston.
Por dy burrat nuk japin shpjegime. Nuk këmbëngulin të bindin askënd dhe as nuk përpiqen ta ndryshojnë atë që kanë treguar.
Ata dinë vetëm një gjë: atë natë, pranë varrezave, panë një grua pa kokë që ecte në ajër dhe që më pas u largua mbi një kalë që nuk e prekte tokën.
Dhe ndoshta kjo është e vetmja gjë e vërtetë që ka rëndësi.
Burimi: Botasot
