Sot partia e Aleksandar Vuçiq përballet me sfidën e tij më të madhe që kur erdhi në pushtet në vitin 2012.
Këtu janë dhjetë arsye pse do të ishte e dobishme largimi i Vuçiq.
1. Njerëzit kanë vdekur fjalë për fjalë për shkak të dështimeve
Më 1 nëntor 2024, një strehë betoni u shemb në stacionin hekurudhor në Novi Sad, duke lënë të vdekur 16 persona – një tragjedi që shkaktoi protesta masive në mbarë Serbinë. Jetë njerëzish humbën për shkak të dështimeve që lidhen me rinovimin e infrastrukturës publike, e cila duhej të ishte e sigurt për qytetarët.
Shembja e strehës së betonit nuk ishte thjesht një aksident, por një pasojë e drejtpërdrejtë e korrupsionit, neglizhencës dhe veprimeve jotransparente gjatë rindërtimit të stacionit.
2. Vuçiq e shndërron sistemin politik në tallje
Deri kohët e fundit, Aleksandar Vuçiq shërbente si president i Serbisë, një post që, sipas Kushtetutës, ka shumë më pak pushtet ekzekutiv sesa ai i kryeministrit, megjithatë në praktikë ai mbeti njeriu më i fuqishëm në vend.
Edhe pse qeveria duhet të udhëhiqet nga Kryeministri, me parlamentin që mbikëqyr punën e saj, ishte Vuçiq ai që përcaktonte vendimet kyçe politike dhe drejtimin e shtetit. Ai dominonte sferën publike dhe jetën politike. Kjo u shfaq më qartë në fillim të këtij viti, kur Vuçiq mori pjesë në një mbledhje të qeverisë dhe, para kamerave, i qortoi ashpër ministrat e tij.
3. Lidhja e pushtetit me mafinë dhe krimin
Hulumtimet e gazetarëve të pavarur dhe raportet e organizatave ndërkombëtare tregojnë për një korrupsion sistemik të rrënjosur thellë dhe lidhjen e udhëheqjes shtetërore me strukturat kriminale në Serbi.
Në rastin “Jovanjica” u zbulua plantacioni më i madh i marihuanës në Evropë në një pronë të subvencionuar nga shteti. Aktakuzat konfirmuan se kultivuesit mbroheshin drejtpërdrejt nga anëtarë të BIA dhe Ministrisë së Punëve të Brendshme.
Në aferën “Krushik”, u zbulua se persona të afërt me qeverinë blinin armë nga fabrika shtetërore me çmime preferenciale dhe i rishisnin ato me fitime të mëdha, ndërsa sinjalizuesi që e zbuloi këtë u arrestua. Projektet e mëdha infrastrukturore, si “Beogradi mbi ujë” dhe investimet kineze, zbatohen në mënyrë krejtësisht jotransparente, pa tender publikë dhe duke pezulluar ligjet vendase.
Së fundmi, lidhja midis shtetit dhe krimit të organizuar konfirmohet më tej nga lidhjet e elitës politike me grupe huliganësh e kriminelësh, të cilat janë përdorur prej vitesh për të shtypur protestat, për të ushtruar presion politik dhe për të kryer “punë të pista” në terren.
4. Mediat e Vuçiq
Vuçiq po shkatërron sistematikisht liritë e medias në Serbi, duke u përpjekur t’i vendosë ato nën kontrollin e drejtpërdrejtë të qeverisë dhe duke i shndërruar në mjete për propagandë e demonizim të kundërshtarëve politikë. Përmes kapitalit shtetëror, financimit nga buxheti dhe shpërndarjes selektive të fondeve publike e reklamave, mediat e pavarura dhe kritike mbeten të rraskapitura financiarisht dhe të shtyra në margjinat e shoqërisë.
Mediat e Vuçiq i shpërfillin plotësisht protestat masive ose e minimizojnë numrin e protestuesve. Kur tubimet janë tepër të mëdha për t’u heshtur, mediat e regjimit përdorin pamje të filmuara nga një kënd i ulët dhe ofrojnë vlerësime drastike të ulëta, duke i përshkruar si një “grusht të të mjerëve”.
Njëkohësisht, tabloidet dhe televizionet pro-qeveritare i çnjerëzojnë protestuesit, duke i quajtur “shqiponja” – në kuptimin e shpendëve që ushqehen me kufoma – “huliganë” dhe “mercenarë të huaj” që duan të destabilizojnë vendin. Ndërsa në rrugë kërkohet llogaridhënie, hapësira mediatike mbushet me orë të tëra fjalimesh të jashtëzakonshme të presidentit dhe me paraqitjen e një realiteti të rremë.
5. Refuzimi për t’u përballur me të kaluarën dhe sulmin terrorist në Banjska
Vuçiq dhe regjimi i tij refuzojnë sistematikisht të pranojnë përgjegjësinë e Serbisë për agresionin dhe krimet e luftës të kryera në Kosovë, Kroaci, Bosnje-Hercegovinë gjatë viteve ’90, duke nxitur në vend të kësaj revizionizmin historik. Vuçiq promovon një narrativë sipas së cilës serbët kanë qenë ekskluzivisht viktima. Kriminelët e dënuar të luftës në Serbinë e sotme gëzojnë mbrojtje të plotë shtetërore dhe mediatike: të dënuar si komandanti i luftës Vladimir Lazareviq japin mësim në Akademinë Ushtarake, ndërsa “Kapiten Draganit” i ofrohen burime dhe hapësirë në jetën publike. Vuçiq mban lidhje të ngushta personale dhe politike me mentorin e tij politik, kriminelin e dënuar të luftës, Vojisllav Sheshel. Po ashtu, Vuࡗiq e lejon të endet i lirë kriminelin Milan Radoiçiq, i akuzuar për sulmin terrorist Banjska, më 2023, ku mbeti i vrarë rreshteri Afrim Bunjaku, raporton KosovaPress.
Aparati shtetëror mbron dhe financon në mënyrë aktive glorifikimin e krimeve në hapësirat publike; kjo dëshmohet nga fakti se policia ruan dhe restauron muralet kushtuar kriminelit të luftës Ratko Mlladiq në Beograd, në vend që t’i heqë ato.
6. Kontrolli mbi zgjedhjet
Vuçiq synon të sigurojë kontroll të plotë mbi procesin zgjedhor në Serbi përmes një kombinimi të presionit sistematik, keqpërdorimit të burimeve shtetërore dhe manipulimit institucional. Ditët e zgjedhjeve shoqërohen rregullisht nga fenomene si “votuesit fantazmë” të organizuar, shantazhimi i punonjësve në ndërmarrjet publike, blerja e votave, si dhe mbajtja e listave paralele të votuesve në vetë vendvotimet.
Kulmi i shpërfilljes së procedurave zgjedhore u shënua natën e zgjedhjeve të vitit 2022, kur publiku, i habitur, u bë dëshmitar i një situate në të cilën Komisioni Zgjedhor Republikan ndërpreu punën dhe “shkoi të flinte”, ndërsa vetë Vuçiq duke folur nga selia e partisë së tij ishte i pari që doli para kamerave dhe shpalli fitoren.
Duke përvetësuar në këtë mënyrë rolin e organeve shtetërore, Vuçiq përcjell mesazhin se institucionet e pavarura nuk ekzistojnë dhe se fjala e tij është autoriteti i vetëm kur bëhet fjalë për numërimin e votave. Vëzhguesit ndërkombëtarë dhe vendas dokumentojnë rregullisht parregullsi, duke vënë në dukje se në Serbi nuk ekzistojnë kushtet për zgjedhje të lira dhe të ndershme.
7. Një aktor rus në lagje
Lidhjet e Aleksandar Vuçiq me Rusinë e kanë zanafillën në një politikë afatgjatë ekuilibrimi: Serbia refuzon t’i vendosë sanksione Moskës dhe shërben si pika kryesore mbështetëse e Rusisë për operacione energjetike dhe të inteligjencës në Ballkan.
Për shkak të varësisë nga gazi dhe nafta ruse — e përkeqësuar nga pronësia ruse në sektorin e energjisë dhe prania e fuqishme e mediave ruse — Kremlini e shfrytëzon regjimin e Vuçiq për të çuar përpara interesat e veta dhe për të penguar integrimin e rajonit në BE dhe NATO.
Prania e ndikimit rus i mundëson Beogradit të zhvillojë një “luftë hibride” — duke filluar nga kërcënimet kibernetike dhe fushatat e dezinformimit, e deri te nxitja e vazhdueshme e krizave në Bosnje-Hercegovinë dhe Kosovë — gjë që kërcënon drejtpërdrejt stabilitetin e fqinjësisë së afërt të Kroacisë.
8. Frikësimi dhe presioni ndaj kundërshtarëve
Regjimi i Aleksandar Vuçiq përdor në mënyrë sistematike forma të ndryshme frikësimi dhe presioni për të dobësuar e neutralizuar opozitën politike, si dhe të gjitha zërat kritikë brenda shoqërisë.
Punonjësit e sektorit publik dhe ndërmarrjeve shtetërore kërcënohen me pushim nga puna nëse mbështesin opozitën ose refuzojnë të marrin pjesë në tubime politike të organizuara nga autoritetet.
Së fundmi, ata që kanë pikëpamje të kundërta i nënshtrohen inspektimeve të orkestruara, ndalimeve policore dhe abuzimit të sistemit gjyqësor përmes padive të pabazuara, të gjitha që synojnë t’i shterin ata si financiarisht ashtu edhe psikike.
9. Pavarësi institucionale e kompromentuar
Në vend që të respektojë ndarjen e pushteteve, regjimi në pushtet i nënshtron sistematikisht institucionet e pavarura interesave të një fraksioni të vetëm politik. Puna e pavarur e prokurorëve, gjyqtarëve dhe organeve rregullatore pengohet në mënyrë aktive në momentin që bëhet çdo përpjekje për të hetuar parregullsitë në nivelet më të larta të qeverisë – një qëllim i arritur përmes presionit politik, shkarkimeve dhe pengesave të brendshme sistemike. Organet mbikëqyrëse dhe rregullatore – të cilat duhet të mbrojnë interesin publik dhe të sigurojnë ligjshmërinë e peizazhit radioteleviziv – janë transformuar në mekanizma për mbrojtjen e strukturës qeverisëse dhe shmangien e sanksioneve. Mbikëqyrja parlamentare e degës ekzekutive është dobësuar plotësisht nga përdorimi i shpeshtë i procedurave të përshpejtuara legjislative dhe pezullimi i debateve parlamentare.
Presionet institucionale janë shtrirë edhe te sinjalizuesit, ekspertët dhe vëzhguesit e pavarur përmes formave të ndryshme të mbikëqyrjes dhe pengimit, duke parandaluar sistematikisht çdo shqyrtim të vërtetë të veprimeve të qeverisë.
10. Shumë gjatë në pushtet
Për më shumë se një dekadë, Aleksandar Vuçiq ka mbajtur pozicione kyçe të pushtetit në Serbi duke shërbyer si ministër i Mbrojtjes, kryeministër dhe, për shumë vite, president duke ruajtur kontrollin absolut mbi aparatin shtetëror.
Një sundim kaq i zgjatur dhe i pandërprerë nga një individ i vetëm çon në autoritarizëm, kapjen e institucioneve dhe bashkimin e një partie politike me shtetin.
Burimi:botasot.info
