Beogradi i ri, refreni i vjetër: Lista Studentore rishqyrton marrëveshjet me Kosovën

Lista Studentore, fituese e zgjedhjeve parlamentare në Serbi, paralajmëron se do ta shqyrtojë kushtetutshmërinë e marrëveshjeve të arritura me Kosovën në dialogun e Brukselit. Prishtina përgjigjet se pavarësia nuk është temë negociatash, ndërsa Bashkimi Evropian i kujton Beogradit se detyrimet mbeten aty ku ishin.

Pushteti në Serbi ka ndërruar duart pas 14 vjetësh qeverisjeje të Partisë Përparimtare Serbe të Aleksandar Vuçiqit. Në zgjedhjet e 25 tetorit, Lista Studentore fitoi 140 nga 250 ulëset e Kuvendit, ndërsa SNS-ja 104, dhe deputetët e saj u betuan më 17 nëntor. Megjithatë, qëndrimi ndaj Kosovës, të paktën në letër, nuk ka ndryshuar.

Sipas një raporti të Radios Evropa e Lirë, programi i Listës Studentore e kundërshton pavarësinë e Kosovës dhe premton se do ta pengojë anëtarësimin e saj në organizatat ndërkombëtare. Lista shkon edhe më tej: paralajmëron ndjekje penale ndaj “përfaqësuesve përgjegjës të regjimit” të mëparshëm për marrëveshjet që i cilëson antikushtetuese dhe në dëm të Serbisë. Pas fitores, përfaqësuesit e saj kanë kërkuar edhe dorëheqjen e disa drejtuesve institucionalë, mes tyre edhe të kryetarit të Gjykatës Kushtetuese të Serbisë, Vladan Petrov.

Prishtina: Normalizimi fillon me njohjen reciproke

Ministria e Punëve të Jashtme dhe Diasporës e Kosovës, në përgjigje për Radion Evropa e Lirë, ka rikonfirmuar se “Kosova është shtet i pavarur dhe sovran dhe pavarësia e saj është e pakthyeshme”. Sipas Ministrisë, normalizimi i plotë i marrëdhënieve kërkon që njohja reciproke të jetë në qendër të procesit, ndërsa Kosova mbetet e përkushtuar ndaj dialogut.

Ministria vlerëson se programi i Listës Studentore shpreh të njëjtat pretendime territoriale si qeveria e mëparshme serbe, duke e trajtuar Kosovën si pjesë të Serbisë. Një qasje e tillë, sipas saj, rrezikon t’i thellojë ndarjet që dialogu synon t’i kapërcejë.

Brukseli: Zgjedhjet nuk e ndryshojnë bazën e dialogut

Një zëdhënës i Bashkimit Evropian ka deklaruar se rezultati i zgjedhjeve në Serbi nuk e ndryshon bazën e dialogut të ndërmjetësuar nga BE-ja, as zotimet që palët kanë marrë. Brukseli pret që Serbia të vazhdojë angazhimin konstruktiv dhe t’i përmbushë detyrimet e saj.

Mesazhi pritet të përsëritet edhe më 25 nëntor në Bruksel, në samitin BE–Ballkani Perëndimor. Sipas draftit të deklaratës, liderët evropianë do të theksojnë se të gjitha marrëveshjet e arritura në dialog duhet të zbatohen dhe se mungesa e normalizimit i pengon të dyja palët në rrugën evropiane. Përfaqësuesja e Lartë e BE-së, Kaja Kallas, ka thënë më herët se një takim i ri i nivelit të lartë Kosovë–Serbi mund të mbahet vetëm pasi të formohen institucionet e reja në Beograd.

Çfarë rrezikohet

Dialogu Kosovë–Serbi nisi në vitin 2011 dhe ka prodhuar dhjetëra marrëveshje, nga liria e lëvizjes dhe integrimi i gjyqësorit e i policisë deri te energjia, telekomunikacioni dhe njohja e diplomave. Me marrëveshjen e vitit 2023 për rrugën drejt normalizimit, Serbia u zotua se nuk do ta kundërshtojë anëtarësimin e Kosovës në organizata ndërkombëtare. Plani i zbatimit parasheh respektimin e integritetit territorial dhe njohjen e simboleve kombëtare të njëra-tjetrës.

Vetë kryetari i Gjykatës Kushtetuese të Serbisë, Vladan Petrov, në një përgjigje me shkrim që e paraqet si mendim personal, thotë se kthimi në gjendjen para zbatimit të marrëveshjeve është pothuajse i pamundur. Gjykata e tij, në vitin 2014, e kishte refuzuar shqyrtimin e marrëveshjes së parë të Brukselit, duke e cilësuar atë marrëveshje politike dhe jo traktat ndërkombëtar. Sipas Petrovit, Serbia do të kishte bazë kushtetuese për t’u tërhequr njëanshëm nga dialogu vetëm nëse Gjykata e ndryshon atë qëndrim.

Analistët: Retorikë parazgjedhore apo kthesë e vërtetë?

Profesori serb i së drejtës kushtetuese, Bogolub Millosavleviq, nuk e sheh të qartë se si do ta realizojë Lista Studentore rishqyrtimin dhe dyshon se ajo do të bëjë një hap që bie ndesh me synimet e saj evropiane. Dushan Janjiq nga Forumi për Marrëdhënie Etnike në Beograd e sheh paralajmërimin më shumë si ftesë për partneritet me BE-në. Ai nuk pret që çështja të shkojë në Gjykatën Kushtetuese, por parashikon një pauzë në dialog.

Analisti politik nga Prishtina, Artan Muhaxhiri, e cilëson qëndrimin e Listës ndaj Kosovës si narrativë populiste që bie ndesh me rrugën evropiane të Serbisë. Sipas tij, dialogu nuk mund të vazhdojë pa ndryshim qasjeje nga Beogradi, ndërsa shpjegimin e vetëm për qëndrimin aktual e sheh te zgjedhjet presidenciale në Serbi, që duhet të mbahen deri në fund të vitit.

Me një Beograd që flet me gjuhën e Kushtetutës dhe një Prishtinë që flet me gjuhën e shtetësisë, samiti i javës së ardhshme do të jetë prova e parë nëse presioni evropian mbi pushtetin e ri serb është më i fortë se refreni i vjetër.

Burimi: botasot.info