Në Slloveni, sipas vlerësimeve, tashmë janë mbledhur më shumë se 130 raste të nënave që pretendojnë se foshnjat e tyre iu morën pas lindjes ose se vdiqën në rrethana të pashpjeguara. Pa mundësi për t’u përshëndetur me ta, pa qasje në dokumentacion, shpesh edhe pa një dëshmi të qartë se fëmija kishte vdekur vërtet. Raste të ngjashme me të njëjtin model thuhet se janë shfaqur për dekada në gjithë ish-Jugosllavinë – madje dyshohet për një tregti të organizuar me të porsalindur. A e ka fshehur sistemi për vite me radhë një nga historitë më të tmerrshme të hapësirës sonë? Dëgjoni dëshmitë tronditëse dhe pyetjet e reja, edhe të një prej dëshmitarëve që kishte dashur të birësonte një fëmijë.
Në Slloveni ekzistojnë histori që zyrtarisht pothuajse nuk ekzistojnë. Histori nga maternitetet, ku nënat lindnin – por fëmijët e tyre nuk i shihnin më kurrë. Pa lamtumirë. Pa varrim. Pa përgjigje. Disa prej tyre edhe sot ruajnë zarfe bosh, analiza të vjetra dhe fatura për varret e fëmijëve, për të cilët nuk mësuan kurrë nëse aty prehen vërtet djemtë dhe vajzat e tyre. Të tjera nuk kanë as këtë. Vetëm kujtimin e të qarit të të porsalindurit. Dhe fjalinë që vinte disa orë ose ditë më vonë: “Fëmija juaj ka vdekur.” Por – ku është varrosur? Pse nuk ka dokumentacion, ose ai është i paplotë? Dhe pse historitë e kaq shumë nënave janë kaq tmerrësisht të ngjashme? Në shoqatën “Fëmijët e Humbur të Sllovenisë”, sot ndihmë kërkojnë tashmë më shumë se njëqind nëna. Të gjitha me të njëjtën ndjenjë: se dikush nuk ua ka treguar kurrë të vërtetën.
“Kam lindur një fëmijë të shëndetshëm. Pastaj, pas disa ditësh, erdhi mjeku dhe më tha se kishte vdekur”, rrëfen njëra nga nënat. Të tjera kujtojnë se nuk u lejuan t’i shihnin fëmijët e tyre. Se nuk u lejuan t’u bënin varrimin. Disa nuk morën as certifikatë vdekjeje. Kur, pas dekadash, filluan të kërkonin dokumentacionin, u përballën me analiza që mungonin, mospërputhje datash, kartela të humbura dhe përgjigje që hapnin edhe më shumë pyetje sesa jepnin sqarime.
Në disa raste, thuhet se fëmijët janë varrosur para se të kryhej autopsia. Diku tjetër, në dokumentacion nuk ishte shënuar fare se fëmija kishte vdekur. Njëra nga nënat madje mori, një vit pas vdekjes së djalit, një ftesë për vaksinim të detyrueshëm, e më pas edhe për kryerjen e shërbimit ushtarak. Rastësi? Gabime administrative? Apo pjesë e një historie shumë më të madhe?
Modele të ngjashme janë shfaqur për dekada në gjithë ish-Jugosllavinë. Në Serbi, rastet e foshnjave të zhdukura prej kohësh janë objekt hetimesh dhe ekziston edhe rasti i parë i konfirmuar zyrtarisht i një fëmije të vjedhur, gjë që dëshmon se historitë e shumë nënave dhe familjeve të tyre nuk janë aspak të sajuara. Në Slloveni, edhe falë nismës së shoqatës “Fëmijët e Humbur të Sllovenisë”, të cilën e udhëheq Simona Šeremet Kalanj, kanë nisur të lëvizin procedurat dhe dëshmitë para komisionit parlamentar, të udhëhequr nga deputetja e SDS-së, Alenka Jeraj, për të cilën Simona Šeremet Kalanj thotë se është një grua me zemër të madhe: “Gjithmonë i kemi besuar zonjës Jeraj, sepse atë nuk e shtyn dëshira për lavdi politike, por dëshira që nënat të zbulojnë të vërtetën, pavarësisht politikës në prapavijë.”
Ndër dëshmitë më tronditëse është historia e Alenka Skamlič. Në vitin 1972, ajo lindi vajzën Sabina në maternitetin e Mariborit. Disa orë më vonë, një burrë me mantel të bardhë i tha se fëmija kishte vdekur nga vështirësi në frymëmarrje. “Do ta kisha parë nëse do të merrte frymë me vështirësi”, thotë sot Alenka. Fëmijën nuk e pa më kurrë. Nuk iu lejua ta varroste. Vetëm një vit më vonë, në të njëjtin maternitet, lindi një djalë. Edhe ai thuhet se vdiq pas disa ditësh. “Nëse fëmijët e mi janë të vdekur, ku janë varrosur? Nëse janë gjallë – ku janë?” pyet ajo më shumë se gjysmë shekulli më vonë.
Një histori të ngjashme rrëfen edhe Cvetka Medle nga Novo Mesto. Ajo e ushqeu me gji vajzën për disa ditë. Pastaj i thanë se kishte vdekur. Fillimisht thuhej se ishte varrosur në Lubjanë, më pas ajo dhe bashkëshorti morën faturë për një varr në Novo Mesto. Kur pas dekadash kërkuan dokumentacionin, të dhënat nuk përputheshin – as diagnozat, as datat, as pesha e fëmijës. Në çdo dokument kishte një histori tjetër, thonë familjarët.
Më tronditëse janë pretendimet e disa individëve që besojnë se bëhej fjalë për një tregti të organizuar me të porsalindur. Nuk ka prova për një rrjet sistematik të organizuar. Por ekzistojnë dëshmi, dyshime, parregullsi në dokumentacion dhe dhjetëra familje që ende jetojnë pa përgjigje.
Pikërisht për këtë arsye, shoqata “Fëmijët e Humbur të Sllovenisë” këmbëngul në kërkesat për qasje në arkiva, analiza të ADN-së dhe vazhdimin e hetimeve. Nënat, thonë ata, nuk kërkojnë hakmarrje. Ato kërkojnë të vërtetën. “Duam vetëm të dimë çfarë ndodhi me fëmijën tonë.”
Dhe nëse një ditë do të vërtetohej se një pjesë e këtyre fëmijëve nuk kishin vdekur, por ishin marrë dhe shitur, kjo do të nënkuptonte një nga historitë kriminale dhe më tronditëse të hapësirës sonë. Prandaj pyetja nuk është më vetëm çfarë ka ndodhur atëherë. Por edhe – kush e dinte këtë.
Në emisionin 24ur FOKUS vjen edhe dëshmia e Marko Markić Ivić, i cili në vitet tetëdhjetë kishte dashur të birësonte një fëmijë, por për shkak se kishte shtetësi gjermane, iu ofrua birësim kundrejt pagesës. Ai shkoi në Beograd dhe, pas fjalëve të njërit prej mjekëve që i tha të zgjidhte cilindo nga të porsalindurit, kuptoi për herë të parë se diçka nuk ishte në rregull.
